ÖNCE TARİH BİLMELİYİZ

İnsanlığınn yüz akı olan Osmanlı Devleti’nin duraklama devresine girmesinin sebebini, bir yazar şöyle izah (!) ediyor: “Nedeni çok açık. Şehzade Mustafa yerine Sarhoş Sarı Selim tahta geçmiştir de ondan.” Sayısız kitaplarda yer alan, okullarda okutulan bu hususu tekrar etmek, iki yüz yıldan beri Doğu’ya musallat olmuş fikir ve zihin tembelliğinin tipik bir ürünüdür.

İnsanlığın kaderinde müessir olan bir hâdiseyi, bir kişinin sarhoşluğuna veya beceriksizliğine ancak biz bağlayabiliriz; aradığımız sorunun cevabını bulmanın rahatlığıyla da uykuya yatabiliriz.

Zaten mesûliyetlerden rahatça sıyrılabilen bu hâlimiz, iki yüz yıldan beri Doğu’ya bir kurtarıcı bekletmiyor mu? O kurtarıcı da bir türlü gelmiyor; Doğunun mâkus tâlihi de sürüp gidiyor.

Günümüzde Doğu ile Batı arasında mühim farklar vardır; bunlardan birisi, işte bu noktada karşımıza çıkıyor. Bütün acı tecrübelere rağmen Doğu, hâlâ bir insandan çok şey bekler; onun zuhûru ile milyonlarca insanın kaderinin değişeceğine inanır.

Batı ise bir insandan çok şey beklemez; gücünün sınırlı olduğunu bilir; bir kişi tek başına bir cemiyeti ne batırabilir, ne de kurtarabilir. Cemiyetin kaderinde asıl âmilin, onun zihniyeti olduğunun farkındadır. Bunun için, zihniyetin çağa göre mâhiyet almasının üzerinde hassâsiyetle durur.

Şehzâde Mustafa bir an önce iktidara gelmek hırsıyla, babası Kanuni’yi tahttan indirmek istiyordu. İki kere teşebbüs etti; muvaffak olamadı. Af eden Kanuni ona şunları söyledi:

“Deden (Yavuz Selim) babasını tahttan indirdi. Sen de beni tahttan indirirsen, bu âdet hâline gelir. Her büyüyen şehzâdenin, ölümünü beklemeden babasının yerine geçmeye kalkması, Devlet-i Âliye’yi çökertir; fırsat bekleyen düşmanlarımıza da gün doğar.”

Bu sözler Mustafa’ya tesir etmeyip, tekrar babasını tahttan indirmeye kalkışınca, Şeyhulislâm’ın fetvâsı da alınarak, “Nizâm-ı Âlem’i bozmanın cezâsı” tatbik edildi.

Kanuni de her baba gibi yürek taşıyordu. Bir tarafta devlet sevgisi, diğer tarafta “Nizâm-ı Âlem”in omuzlarına yüklediği mesûliyet vardı. Yüreğinin sesini dinleyip, evlat sevgisini tercih etmesi onun için kolaydı; fakat bozulan düzen bir daha nasıl temin edilirdi? Temin edilse bile, nice mâsum insanın kanına mâl olurdu. Oğlunun cenâze namazını bizzat kendisi kıldırdı, göz yaşlarını tutamıyordu, hatta üç kere abdest tazelediği de rivâyet edilmektedir.

Zevcesi Hürrem Sultan’ın tesirinde kalarak, Kanuni’nin, oğlu Mustafa’yı boğdurduğu her vesîle ile yazılmaktadır. Hürrem Sultan’ın büyük oğlu şehzâde Bâyezid de Kanuni’ye karşı darbe yapmak istedi. Muvaffak olamayınca çocuklarıyla beraber kaçtığı İran’da cezâsını çekti. İddiâ edildiği şekilde Hürrem Sultan’ın padişahın üzerinde tesiri bulunsaydı, bunu büyük oğlu Bâyezid için de kullanırdı. Bu nasıl anne yüreğidir ki, sadece bir oğlu için çırpınıyor, diğerini umursamıyor!

Bir kanunu, bir teâmülü değerlendirirken o günün şartlarını göz önünde bulundurmak gerekir. Orta Asya Türk devletlerinde hâkan ölünce, tahtta hak sâhibi olanlar birbiriyle mücâdeleye girerlerdi. En liyâkatlisi diğerlerini bertaraf edip tahta oturur; ötekilerini de değişik bölgelere vâli tâyin ederdi. Merkez küçük bir sarsıntıya uğrayınca, tahtta hakkı bulunan taşradakiler istiklâllerini îlân eder; böylece de devlet parçalanırdı. Binlerce insanın kanıyla tekrar birlik kurulurdu. Vedîatullah, yani Allâh’ın emâneti telakkî edildiği için, Osmanlı’da tebaa (insanlar-halk) çok mühimdi; o bakımdan Kanuni, binlerce insanın yerine bizzat kendisi kurban vermeyi tercih etti. Ondan önce ve sonra, kurban devamlı başkalarından, bilhassa halktan alınırdı. Dünya tarihinde ilk defa bir hânedân kendisini kurban vermeye zorladı. Yüreği olan, idrâk edebilen herkes mutlaka, emsâli bulunmayan bu kanunu selâmlıyordur.

Hâsılı, önce tarih bilmeliyiz; aksi takdirde günümüzün köklerini yanlış yerlerde ararız.

(Tahlil, Mehmed Niyazi)

Fazilet Takvimi (18 Haziran 2000)

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <u> <cite> <i> <code> <img> <b> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
Aşağıdaki resimde yer alan yazıyı doğru şekilde kutucuğa yazınız
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Sitemizde arama yap

Anket

Muhteşem yüzyıl dizi neden sıkıcı hale geldi?:

Son yorumlar

Günün Konuları

- Diriliş Ertuğrul Çolpan Hatun (Gülçin Santırcıoğlu) Kimdir kaç yaşında ve nereli?
- Diriliş Ertuğrul Çolpan (Gülçin Santırcıoğlu) Kimdir?
- Çolpan Hatun kimdir?
- Nurettin Sönmez (Bamsı) diziden ayrılıyor mu?
- Diriliş Ertuğrul'da şok ayrılık sinyali! Diriliş Ertuğrul yeni bölüm ne zaman?
- Diriliş Dizisindeki Turgut Alp Karakteri Kimdir?
- Cengiz Coşkun
- Diriliş Ertuğrul'un fenomen ismi şaşırttı
- Esra Bilgiç(Halime Sultan) Kimdir ?
- Diriliş Ertuğrul Oyuncuları Canlandırdıkları Karakterler
- Diriliş Dizisi Halime (Esra Bilgiç) Kimdir Kaç Yaşında
- Diriliş: Ertuğrul
- Diriliş Ertuğrul'da kim kimdir? (Oyuncu karakterleri)
- Abdülhamit'in Siyonistlere cevabı
- Payitaht Abdülhamid dizisi oyuncuları kimdir?
- Mehmed Abdülkadir Efendi
- Osmanlı Sarayı’nda bir sosyalist ŞEHZADE ABDULKADİR
- Seniha Sultan’ın oğlu Sabahattin kimdir? Prens Sabahattin’in hayatı
- Payitaht Abdülhamid dizisindeki Mahmud Paşa kimdir?
- Payitaht Abdülhamid Prens Sabahattin (Kaan Turgut) Kaç Kilo?
- Payitaht Abdülhamid Hatice Sultan Kimdir Gerçek Tarihteki Yeri
- Payitaht Abdülhamid Prens Sebahattin Kimdir Gerçek Tarihteki Yeri
- Prens Sabahaddin
- Payitaht: Abdülhamid
- Payitaht Abdülhamid Kolağası Celal (Umut Kurt) Kimdir?
- Payitaht Abdülhamid dizisindeki hatalar!
- Hatice Sultan (V. Murad'ın kızı) Yaşamı
- Payitaht Abdülhamid dizisinde Hatice Sultan kimdir?
- Payitaht Abdülhamid Hiram (Berkan Şal) Biyografi
- Payitaht Abdülhamid 3. yeni bölüm fragmanlarında Sultan, Hiram'ı çözüyor!
- Payitaht Abdülhamid Papaz Hiram kimdir? Berkan Şal kim?
- Emanuel Karasu Kimdir?
- Emanuel Karasu
- Sultan V. Mehmed Reşâd
- Sultan II. Abdülhamid Han
- Dünya üzerinde Abdülhamid izleri
- Payitaht Abdülhamid, tren hattında patlayan bomba ile sarsıldı!
- Tahsin Paşa
- Sanatkâr Padişah Sultan II. Abdülhamit Han’ın Çağı Yakalama Tutkusu
- 'Payitaht Abdülhamid' ekibi eleştirilere cevap verdi

Osmanlıca imla